برای مشاهده مشخصات هر استان بر روی ناحیه مربوط به آن در نقشه کلیک کنید

معرفی وبلاگ
تـنـیـده یـاد تـو در تــار و پــودم مـیـهـن ای مـیـهــن/ بـود لـبـریـز از عـشـقـت وجـودم میهن ای میهن/... *ضمن تشکر از بازدید شما کاربر گرامی، امید است توانسته باشیم ذره ای از زیباییهای تمام نشدنی میهن عزیزمان ایران را در این وبلاگ نشان دهیم. راهنمایی های شما بزرگواران، چراغ هدایتگر ما خواهد بود.*
صفحه ها
دسته بندی موضوعی
آرشیو
لینک دوستان
سایت های منبع و مرتبط
لوگوها











كد لوگوي میهن ما

ابزارها و برنامه ها






Google

در وبلاگ میهن ما
در كل اينترنت

تماس با ما

آمار وبلاگ
تعداد بازدید : 1777652
تعداد نوشته ها : 4405
تعداد نظرات : 151

PageRank Checking Icon

آذربایجان شرقی
پخش زنده از وبلاگ میهن ما
آذربایجان غربی
پخش زنده از وبلاگ میهن ما
اردبیل
پخش زنده از وبلاگ میهن ما
اصفهان
پخش زنده از وبلاگ میهن ما
ایلام
پخش زنده از وبلاگ میهن ما
بوشهر
پخش زنده از وبلاگ میهن ما
تهران
پخش زنده از وبلاگ میهن ما
چهارمحال و بختیاری
پخش زنده از وبلاگ میهن ما
خراسان جنوبی
پخش زنده از وبلاگ میهن ما
خراسان رضوی
پخش زنده از وبلاگ میهن ما
خراسان شمالی
پخش زنده از وبلاگ میهن ما
خوزستان
پخش زنده از وبلاگ میهن ما
زنجان
پخش زنده از وبلاگ میهن ما
سمنان
پخش زنده از وبلاگ میهن ما
سیستان و بلوچستان
پخش زنده از وبلاگ میهن ما
فارس
پخش زنده از وبلاگ میهن ما
قزوین
پخش زنده از وبلاگ میهن ما
قم
پخش زنده از وبلاگ میهن ما
کردستان
پخش زنده از وبلاگ میهن ما
کرمان
پخش زنده از وبلاگ میهن ما
کرمانشاه
پخش زنده از وبلاگ میهن ما
کهکیلویه و بویراحمد
پخش زنده از وبلاگ میهن ما
گلستان
پخش زنده از وبلاگ میهن ما
گیلان
پخش زنده از وبلاگ میهن ما
لرستان
پخش زنده از وبلاگ میهن ما
مازندران
پخش زنده از وبلاگ میهن ما
مرکزی
پخش زنده از وبلاگ میهن ما
هرمزگان
پخش زنده از وبلاگ میهن ما
همدان
پخش زنده از وبلاگ میهن ما
یزد
پخش زنده از وبلاگ میهن ما

ابزار هدایت به بالای صفحه

اسلایدر


مترجم سایت


Share

 

 

موقعيت و وسعت

استان همدان در گستره اي به مساحت 19493 كيلومتر مربع،در غرب ايران بين 33 درجه و 59 دقيقه تا 35 درجه و 48 دقيقه عرض شمالي و 47 درجه و 34 دقيقه تا 49 درجه و 36 دقيقه طول شرقي از نصف النهار گرينويچ قرار گرفته است.اين استان از شمال به استانهاي زنجان و قزوين،از جنوب به استان لرستان،ازشرق به استان مركزي و ازغرب به استان كرمانشاه و قسمتي از استان كردستان محدوداست.

جمعيت
براساس نتايج سرشماري عمومي نفوس و مسكن آبان ماه سال 1375،كل جمعيت استان 1،677،957 نفر است.از اين عده 849،223 نفر مرد و828،734 نفر زن بوده اند.از كل جمعيت استان 810،640 نفر در مناطق شهري و 867،115 نفر در مناطق روستايي سكونت داشته و 202 نفر غيرساكن بوده اند.


ناهمواري ها
ناهمواري هاي استان در طي دوران زمين شناسي دچار تغييرات زيادي شده است.يكي از عوامل تغيير شكل ناهمواريهاي استان،آب هاي روان در برخي مناطق است كه باتخريب ارتفاعات و انباشتن مواد در چاله ها،سبب كاهش ارتفاع كوه ها و پيدايش دشت هاي متعددي شده است.در برخي مناطق نيز،شدت عمل آب هاي روان شكل ناهمواري ها را معكوس كرده است،مثلاً كوه به دره تبديل شده يا درۀ عميق دوره هاي گذشته،اكنون به صورت كوه در آمده است.كوه"خان گرمز"درغرب تويسركان نمونه اي جالب از اين پديده است.


ارتفاعات
ارتفاعات استان عموماً جهت شمال غربي-جنوب شرقي دارندوبه طور كلي در شمال،مركزوجنوب استان قرار گرفته اند.
1.ارتفاعات شمالي:اين كوه ها در قسمت شمال غربي كوه هاي مركزي ايران قرار دارندو خط الرأس آن ها مرز بين استان همدان واستان قزوين است.جنس كوه هاي شمالي،عمدتاً از سنگ هاي آذرين بيروني و سنگ هاي آهكي است.
2.ارتفاعات مياني:شامل سلسله جبال "الوند"است كه به موازات ارتفاعات شمالي،ازمرزهاي غربي استان شروع مي شودو تاحوالي شهر"ازندريان"در نزديك جادۀ همدان-ملاير ادامه دارد.قله الوندبا ارتفاع 3574 متر از سطح دريا در اين سلسله جبال قرار گرفته است.جنس اين كوه ها از سنگ هاي آذرين دروني(گرانيت) است.
3.ارتفاعات جنوبي:اين ارتفاعات-معروف به كوه هاي"گرين"-همانند ارتفاعات شمالي و مياني استان،جهت شمال غربي-جنوب شرقي دارندو بخشي از رشته كوه "زاگرس" محسوب مي شوند.اين كوه ها به صورت ديواره اي بين استان هاي همدان و لرستان كشيده شده اندو جنس آن ها بيشتر از سنگ هاي آهكي است.مرتفع ترين قله اين كوه به نام كوه "ورخاش" به ارتفاع 3639 متر،حدفاصل استان هاي همدان و لرستان را تشكيل مي دهد.
4.كوه هاي پراكنده:در بين ارتفاعات شمالي و مياني استان،كوه هايي به طورپراكنده ديده مي شود،كوه هاي "قلي آباد"و "قره داغ" در شهرستان كبودرآهنگ ازآن جمله اند.در جنوب شرقي استان،نيزارتفاعات پراكنده اي ديده مي شودكه ازمهمترين آن ها مي توان از كوه"سرده" وكوه"گرمه" نام برد.شهر ملاير در دامنه كوه گرمه واقع شده است.درغرب استان و در شمال دشت همدان- بهار از ارتفاعاتي وجود دارد كه از نظر ارتفاع چندان مهم نيستندو بيشتر از آهك هاي بلورين تشكيل شده اند.غار معروف "علي صدر"در 75 كيلومتري شمال غربي همدان،در اين تشكيلات به وجود آمده است.

دشت ها
دشت هاي استان از نظر شكل گيري به دو دسته تقسيم مي شوند:

- دشت هاي تراكمي.
- دشت هاي فرسايشي(كاوشي).
دشت هاي تراكمي در اثر انباشت آبرفت ها در مناطق پست به وجود آمده اند و دشت هاي فرسايشي در اثر تخريب و جابه جايي مواد سازنده ارتفاعات ايجاد شده اند.دشت هاي ملاير و تويسركان ازنوع فرسايشي وبقيه دشت هاي استان ازنوع تراكمي است.پست ترين اراضي استان در دشت نهاوند و در محل خروج رود"گاماسياب" از استان همدان قرار داردو1420 مترارتفاع دارد.
 

           

  
 آب وهوا

توده هاي هوايي كه استان را تحت تأثير قرار مي دهند عبارتند از:
توده هاي شمالي:اين توده هوا در ماه هاي سرد از عرض هاي شمالي كشور حركت مي كند و هواي استان را تحت تأثير قرار مي دهدو سبب كاهش دما و بارندگي – بيشتر به صورت برف- مي شود.
توده هاي جنوبي:اين توده هوا در ماه هاي گرم سال از عرض هاي جنوبي كشور و منطقه حركت مي كند،استان را تحت تاثير قرار مي دهدو موجب افزايش دما و كاهش يا قطع بارندگي مي شود.
توده هاي غربي:اين توده ها در ماه هاي مرطوب سال (آبان تا خرداد) از غرب،جنوب غرب و شمال غرب وارد كشور شده و موجب افزايش نسبي دما و بارندگي درسطح استان مي شود.
به طوركلي آب وهواي استان در نتيجه وجود كوه هاي مرتفع،رودخانه ها وچشمه سارهاي فراوان و پرآب و پستي و بلندي هاي زياد،متغيراست.بدين ترتيب كه هواي دره هاي شمالي كوه الوند،سرد وهواي دره هاي بخش مركزي ملايم مي شود.زمستان هاي اين استان سرد و پربرف و باران و تابستان هاي آن معتدل است.

 

سرآب گاماسياب نهاوند
 اين سرآب اولين منبع آبي رودخانه گاماسياب است . اين آب از دامنه زاگرس در شمال خاوري نهاوند سرازير مي شود و از نظر ظهور و شدت جريان شگفت آور است . محوطه پيراموني مظهر آن امكانات مطلوبي براي ايجاد تاسيسات گردشي - تفريحي دارد .

آبشار گنج نامه 
 اين آبشار كه داراي آب دايمي است ، در گردشگاه گنج نامه و در كنار كتيبه هاي معروف دوره هخامنشي قرار دارد . آب اين آبشار از ارتفاع حدود 12 متري سرازير مي شود و آب عباس آباد را به وجود مي آورد . دبي متوسط آن 200 ليتر در ثانيه است كه از دره زيباي عباس آباد و گنج نامه مي گذرد . اين آبشار در مسير صعود به ارتفاعات كوه الوند و نزديك شهر تاريخي همدان واقع شده است . امكانات قابل توجه براي بهره برداري تفريحي - گردشگري و دسترسي آسان در فصل هاي مناسب سال ، از امتيازات ديگر اين آبشار گردشگري به شمار مي آيد .
  

Share

اساس اقتصاد استان همدان در درجه اول « كشاورزي »‌ و« دامپروري » ودر درجه دوم « استخراج معادن » است . كشت در اين استان به دوصورت ديم وآبي صورت مي گيرد وبيشتر اراضي كشت شده به صورت ديمي است . عمده ترين محصولات كشاورزي استان همدان گندم ، جو ، سيب زميني و چغندر قند است . در مناطق كوهستاني نيز انواع ميوه ها به ويژه سيب و گلابي ودردامنه ها انگور ، غلات ، حبوبات وصيفي جات كشت مي شود .
در بخش دامپروي ، شيوه دامداري استان همدان بيشتر به شكل سنتي است . شرايط اقليمي ، تنوع آب وهوا ، وجود مراتع وسيع وييلاقي بودن منطقه ، براي عشاير دام دار ، اهميت فراواني دارد .
استان همدان همچنين ، از نظر معادن بسيار غني است و مهم‌‌ترين معادن آن گرانيت ، سنگ آهك ، سنگ ساختماني ، فلدسپات ، سرب ، روي ، نقره آهنگران ، گچ ، ليمونيت ، سيليس ، تراورتن و سنگ آهن است .
علاوه بر موارد ذكر شده ؛ در استان همدان صنايع دستي بيش از صنايع ماشيني گسترش دارد و داراي اهميت بالايي است . مهمترين صنايع دستي استان قالي بافي ، سفالگري ، گيوه بافي ، كفش دوزي ، پوستين دوزي ودباغي است .
صنايع ماشيني استان به دو بخش « صنايع سبك » و « صنايع سنگين » تقسيم مي شود . از « صنايع سبك » استان ، كارخانه صنعتي توليد شيشه است كه در غرب ايران كم‌نظير و از نظر ظرفيت توليدي منحصر به فرد است . اين كارخانه در حال حاضر انواع استكان، ليوان،‌ شيشه و نظاير آن را توليد مي‌كند. ساير « صنايع سبك » استان عبارت‌اند از : صنايع غذايي ، نساجي و چرم‌سازي ، سلولزي ، شيميايي ، كاني غيرفلزي ، برق و الكترونيك و صنايع فلزي.
و اما در بخش فعاليت « صنايع سنگين » استان مي توان به صنايع : ريخته‌گري چدن و توليد ادوات كشاورزي، ماشين‌آلات ساختماني و راه‌سازي ،‌ سوپاپ انواع خودرو و شركت فولاد همدان اشاره كر د .

Share

 همدان درگذر زمان
استان همدان از دورترين زمان محل استقرار و نشو ونماي تمدن هاي باستاني بوده است.وجود تعداد قابل ملاحظه اي از تپه هاي باستاني ماقبل تاريخ در نقاط مختلف استان، دليل بر اثبات اين مدعا است.نتايج مطالعات و كاوش هاي "تپه گيان" نهاوند نشان مي دهد كه مردمان ساكن استان در شش هزارسال پيش،ازفرهنگ و تمدن نسبتاً پيش رفته اي برخوردار بودند.ظروف سفالين منقوش به دست آمده ازآنان از لحاظ هنري و صنعتي گوياي اين امر است.همچنين كاوش ها و بررسي هاي مختصر صورت گرفته بر روي تپه هاي باستاني نقاط مختلف استان  نشان دهنده گسترش تمدن هاي پيش از تاريخ در نقاط مختلف و استمرار آن ها طي چندين هزار سال است.

درقديمي ترين سنگ نوشته آشوري،از همدان به عنوان "آكسايا" به معني شهر كاسيان نام برده شده است و اين امر نشان مي دهد كه پيشينه مدنيت شهر همدان حداقل به هزاره سوم قبل از ميلاد باز مي گردد.
ثروت و نعمات طبيعي ناشي از فعاليت هاي اقتصادي و كشاورزي اقوام ساكن در منطقه غرب ايران از جمله اقوام مستقر در پيرامون رشته كوه الوند كه ما امروز آن را به عنوان استان همدان مي شناسيم،چنان بود كه در نيمه دوم هزاره دوم تا اواخر نيمه اول هزاره اول قبل از ميلاد براي مدت نزديك به يك هزارسال،اين منطقه به طور متناوب مورد هجوم و چپاول لشگريان دولت آشوركه در اين زمان در شمال بين النهرين مستقر بود،قرار داشت.شرح لشگركشي ها به اين منطقه و فتوحات و كسب غنايم،قسمت هاي قابل توجهي ازمتون سنگ نبشته هاي به دست آمده ازكاخ هاي شاهان آشور است.تداوم اين حملات،به تدريج به تشكل اقوام و ملل مستقر در منطقه كه در اين زمان عمده ترين آن ها را اقوام آريايي نژاد مادي تشكيل مي داد،منجر شد.تيگلات پيلسر اول (1100ق.م) براي نخستين بار در سنگ نبشته اي از اقوام ماد نام برده است.همچنين انجام حفاري هاي باستان شناسي در تپه هاي گودين و سگاوي نزديك كنگاور و نيز نوشيجان ملاير گوشه هايي از فرهنگ و تمدن اقوام ماد در اين زمان را آشكار ساخته است.ازجمله آثار به دست آمده از اين مناطق مي توان به نخستين نمونه هاي خط و نگارش و اشكال اوليه سكه و نخستين مظاهر فرهنگ ديني و معماري ايراني اشاره نمود.
بر اساس آنچه كه هرودت مورخ يوناني نگاشته است،مادها در اواخر قرن هشتم ق.م به رهبري "دياآكو"توانستند به تشكل سياسي و نظامي دست يافته و نخستين دولت مقتدر فلات ايران را پايه گذاري كنند.
دياآكو شهر همدان را به پايتختي برگزيد وبه دستور او استحكامات عظيمي شامل هفت حصار تودر توكه هريك به رنگي خاص مزين شده بود ساخته شد.دو حصار مركزي يكي با الواح سيمين و ديگري با الواح زرين پوشانيده شد و كاخ ها و خزاين درون حصار مركزي برپا گرديد.مردم پيرامون اين حصارهاي هفت گانه منازل خود را برپا داشتند.به نظر اغلب پژوهشگران تاريخ و باستان شناسي،تپه هگمتانه همدان جزيي از بقاياي همين استحكامات است.مادها انتقام چندين سده قتل و كشتار وغارت مردم غرب ايران را با فتح آشور پايتخت آشوريان و سرنگون ساختن اين دولت گرفتند.
شهر همدان طي 150 سال حكومت مادها، از نعمت و آباداني فراوان برخوردار وبعد از انقراض آن ها هرچند مركزيت نخستين را از دست داد ولي به عنوان يكي از سه پايتخت هخامنشيان مورد توجه خاص بود.وجود كتيبه هاي گنج نامه،بقاياي ستون هاي سنگي،كاخ هاي هخامنشي،جام ها و الواح زرين وسيمين به دست آمده از همدان حاكي از اهميت اين منطقه در دوره هخامنشي است.
در سال 330 ق.م شهر همدان به دست اسكندر مقدوني ويران و به دليل موقعيت استراتژيك آن، تبديل به مقر نظامي او گرديد.در اواخر دوره سلوكي شهر همدان محل تلاقي و برخورد متعدد آنان با اشكانيان بود تا اينكه در سال 155 ق.م مهرداد اشكاني اين شهر را تصرف كرد.از دوره اشكاني و سلوكي مجسمه شيرسنگي و بقاياي يك گورستان در شهر همدان وآثار مختصري از معبد لائوديسه در شهر نهاوند برجاي مانده است.همدان يكي از آخرين پايگاه هاي مقاومت پارتيان در برابر حكومت تازه نفس ساساني بود.از"آرتاباز"پسر اردوان پنجم كه پس از مرگ پدرش در نبرد با سپاهيان اردشير بابكان رهبري مبارزات را به مدت سه سال تا230 ميلادي برعليه اردشير ادامه داد،سكه اي يك درهمي در دست است كه محل ضرب آن همدان به سال 277 ميلادي است.
دردوره ساساني همدان يكي ازضرابخانه هاي حكومت بود و سكه هاي متعددي از اين دوره در اين شهر كشف شده است.در كتابچه اي به نام "شهرها" كه در زمان قباد (500 ميلادي)به زبان پهلوي نگاشته شده،بناي همدان به يزدگرد اول نسبت داده شده و اين نشان دهندۀ عمليات عمراني مهمي است كه توسط او در همدان صورت گرفته است.


همدان در دوران اسلامي
شهر همدان مقارن با تاخت و تاز اعراب به ايران و فتح آن به دست مسلمانان در سال 645 ميلادي چندان اعتبار و اهميت داشت كه اعراب گشودن آن را پس از فتح نهاوند بزرگترين پيروزي خود بر ساسانيان شمرده اند.در منابع تاريخي آمده است كه پس از وقوع جنگ نهاوند وغلبه اعراب،حاكم ايراني شهر همدان با تازيان قرارداد صلح منعقد نمود ولي اين معاهده دوامي نيافت و شهر به سال 26 ه.ق برابر با 645 ميلادي به دست اعراب افتاد و به تديج بعضي از طوايف عرب در آن ساكن شدند و از آن ميان "بنوسلمه" حكومت شهر را به دست گرفت.
از اواسط قرن سوم حكومت شهر به دست سادات علوي افتاد.آنان به عنوان علويان و سپس با نام علا الدوله هاي همدان،براي مدت چهار قرن اين مقام را به صورت موروثي در اختيار داشتند.بناي ارزشمند گنبد علويان يادگار اين دوره است.
در منابع تاريخي دوره اسلامي از اين شهر با عنوان "همدان" ياد شده است و آن را كهن ترين شهر جبال دانسته و قدمت آن را به عصر اسطوره اي ايران رسانيده اند.
"ابوعلي كاتب همداني" مورخ قرن سوم وچهارم ه.ق درباره شهر همدان آورده است:"همدان شهري بزرگ و قديم بود اما به وقت اسلام از اين شهر تنها سپيد دژ باقي مانده بود وبعضي خانه ها در حوالي آن و اعراب آن را قصر ابيض مي خواندند سپس آن را ديواري ساختند وچهار دروازه و به مدتي نزديك آن را باطل گردانيده و عمارت درافزودند". در تاريخ 260 ه.ق اين عمارت را نخستين رييس علوي شهر همدان بنا كرده بود.درسال 319 ه.ق،مرداويچ زياري، باني "آل بويه" به قهر بسياري از ساكنان آن را هلاك نمودو شيرسنگي معروف را از دروازه هاي شهر به خاك افكند.در سال 345 ه.ق شهر همدان بر اثر زلزله خسارت فراوان ديد و تشنجات مذهبي نيز در سال 351 ه.ق جان بسياري از مردم را گرفت.در قرن چهار و پنج كشمكش هاي فراواني بين سلسله هاي حسنويه،ديلميان وكاكويه در همدان رخ داد.باباطاهر عارف و شاعر وارسته مشهور در اين دوره در شهر همدان مي زيست.
در سال387 تا412 ه.ق ،"شمس الدوله ابوطاهرشاه"خسرو ديلمي در همدان حكوت مي كرد و "ابوعلب سينا" طبيب و دانشمند بزرگ ايراني منصب وزارت او را داشت.
در اواخر قرن پنجم اين شهر پايتخت بوييان جبال بود.تركمانان غز به سال 420 ه.ق همدان را تاراج كردندو از نيمه همين قرن تركمانان سلجوقي بر آن چيره گشتند.در سده شش و با تجزيه امپراتوري آن ها،همدان پايتخت سلاجقه عراق عجم شد.
يورش مغولان (618 و621 ه.ق) بسياري از آبادي ها و شهرهاي استان ازجمله همدان را يكسره دستخوش ويراني ساخت و بسياري از اهالي آن در دفاع قهرمانانه در مقابل سپاه مغول جان باختند.اندكي بعد شهركي در حومه شمالي شهر سابق به نام همدان نو شكل گرفت.در دوره ايلخانيان اين شهر تا حدودي اهميت سابق را باز يافت و در زمان وزارت "خواجه رشيد الدين فضل اله همداني" (718 ه.ق) شهر همدان مورد توجه خاص بود.
بايدوخان مغول در سال695 ه.ق در همدان تاج گذاري كرد و در راه ترميم خرابي ها وآباداني شهر كوشيد.ابنيه مهمي نظيربقعه استرومردخاي،مقبره سابق باباطاهر،امامزاده اظهر،هود،حيقوق نبي و...از اين دوره به جاي مانده است.اين رونق و آباداني ديري نپاييد و لشكريان تيمور شهر را تصرف و ويران نمودند.پس از آن همدان براي حدود 300 سال تقريبا به فراموشي سپرده شد؛تا اينكه در دوره صفويه مجددا از نعمت و آباداني بهره مند گرديد.ايجاد كاروانسراها ،مدارس و پل ها در شهر همدان و ديگر نقاط استان از جمله در تويسركان بيانگر توجه صفويان به آباداني شهرهاست.ازبناهاي مهم دوره صفويه مي توان به امامزاده حسين،كاروانسراي تاج آباد، پل كوريجان در روستاي كوريجان،پل جهان آباد در فامنين،مدرسه شيخ عليخان زنگنه،پل و كاروانسراي فرسفج در تويسركان و پل خسروآباد وآب انباراسدآباد اشاره كرد.
پس از انقراض صفويه و بروز هرج و مرج،درسال1136 يا1138 ه.ق شهر همدان به تصرف "احمد پاشا" والي عثماني درآمد و بر اثر مقاومت مردم در برابر عساگر عثماني جز شماري اندك از اهالي باقي نماند.شش سال بعد نادر شاه توانست شهر را از مهاجمين باز پس گيرد ولي در پاييز1144 ه.ق مجددا عثمانيان برآن تسلط يافتند.در نهايت در سال 1145 ه.ق به موجب پيمان نامه اي ميان ايران و عثماني،شهر همدان به طور قطع به ايران واگذار شد.
در دوره زنديه همدان در دست اميران آن خاندان بود و در سال 1193 ه.ق "علي مرادخان" نوه خواهري كريمخان زند بعد از مرگ وي دم از استقلال زد و همدان را به عنوان پايتخت خود برگزيد.او به نام خود سكه ضرب كردو بر روي آن از همدان با عنوان "بلده طيبه" ياد كرد.در سال1205 ه.ق "آقا محمدخان" قاجار همدان را تصرف و قتل عام كرد و برج و باروي آن را ويران ساخت.در طول حكومت قاجاريان موقعيت شهر همدان به تدريج تثبيت شد.
بازسازي و احداث بازار و مسجد جامع همدان،تويسركان و ملاير از يادگارهاي اين دوره است.
در جنگ جهاني اول نيز شهر همدان وآبادي ها و شهرهاي ديگر استان به تناوب به اشغال قواي روس،عثماني و انگليس درآمد و شهرهمدان ستاد سپاهيان آن ها بود.همدان در همين زمان قحطي سختي را از سر گذرانيد."جكسن"انگليسي كه در سال 1281 ش (1903م) ازهمدان ديدار كرد،مي نويسد شهر از نظر امور اداري به چهار ناحيه و يا محله تقسيم مي شود و هر يك داراي كدخدايي جداگانه است.اين كدخدا در برابر حاكم مسئول است و شغل او عملاً موروثي است.وي مي افزايد كه بيش از 500 دكان پرمشتري در بازار همدان ديده مي شود و در كناربازار بيش از 50 كاروانسرا قرار دارد كه در تهيه اشيا و ادوات مورد مورد لزوم گروه بي شمار بازرگانان و زوار كه از اين شهر مي گذرند،در جنب و جوش اندو كارشان سخت پر رونق است.او مي افزايد شصت گرمابه عمومي پرمشتري در اين شهر مشغول به كار است.

Share

تقسيمات اداري-سياسي
استان همدان طبق آخرين تقسيمات كشوري-سرشماري سال 1375 و اصلاحات بعدي آن- شامل هشت شهرستان،21 شهر،71 دهستان و1120 روستا است.
اين استان داراي هشت شهرستان ؛همدان ، ملاير ،نهاوند ، تويسركان ، كبودر آهنگ ، اسد آباد،رزن و بهارمي باشد . . اين استان با توجه به موقعيت خاص جغرافيايي و محل تلاقي با استانهاي همجوار گويشها و قوميتهاي مختلفي را در خود جاي داده است از جمله آنها آذري ها ، كردها ، لرها و لكها مي باشند .

                                           

 شهرستان اسدآباد
شهرستان اسدآباد ازشمال به شهرستان بهار و استان كردستان،از غرب به استان كرمانشاه،از شرق به شهرستان هاي بهار و تويسركان واز جنوب به استان كرمانشاه محدود مي شود ومساحت آن 1144 كيلومتر مربع است.
اين شهرستان داراي يك نقطه شهري به نام اسدآباد است.شهرستان اسدآباد داراي 122 آبادي،يك بخش مركزي و شش دهستان به نام هاي سيد جمال الدين،كليايي، پير سلمان،جلگه،چهاردولي ودربند رود است.
شهرستان اسدآباد داراي آب و هواي نيمه خشك سرد است.از تاريخ پيش از اسلام اسد آباد اطلاعات كافي در دست نيست،مي گويند بعد از غلبه مسلمانان بر يزدگرد سوم،اهالي اسدآباد تسليم نشدندو بعد از پايداري زياد متواري گرديدند وشهر سقوط كرد و به تاراج رفت.ديري نگذشت كه همه به فرمان "سعد وقاص"سردار معروف اسلام،در محل امروزي اسدآباد ،شهر جديدي به نام سعدآباد بناشد كه همين اسدآباد كنوني است.درحال حاضر عده اي از اهالي هنوز آن را اسعد آباد تلفظ مي كنند.

برخي مراكز ديدني:تپه هاي تاريخي،كتيبه آقاجان بلاغي،پل شكسته خسروآباد،سنگ نوشته هاي سلطاني فرمان هاي شاه تهماسب صفوي،آب انبار شاه عباسي،امامزاده عبدالله و...

 

شهرستان بهار
بهار يكي از هشت شهرستان استان همدان،درنيمه شمالي استان قرار گرفته است.اين شهرستان از شمال به شهرستان كبودر آهنگ، از جنوب به شهرستان همدان و از غرب به شهرستان اسدآباد و استان كردستان محدود مي شود.مساحت شهرستان بهار1329 كيلومتر مربع و حدود 7 درصد استان را دربرگرفته است.
شهرستان بهار داراي سه شهر به نام هاي بهار،لالجين و صالح آباد،به مركزيت بهار است و72 آبادي،دو بخش وپنج دهستان دارد. بخش مركزي شامل سه دهستان به نام هاي سيمينه رود، ديم كاران و صالح آباد و بخش لالجين شامل دو دهستان به نام هاي سفالگران ومهاجران است.
شهرستان بهار داراي آب وهواي خشك بوده و رژيم بارندگي آن ازتيپ اقليم مديترانه اي است.
در كتب قديم از شهر بهار به عنوان مركزي آباد ياد شده كه در گذشته مركز حكمرانان كردستان ولرستان بود.بازمانده قلعه تاريخي شهر هنوز موجود است.بهار در طول تاريخ حيات خود چندين بار مورد هجوم واقع شده است.


برخي مراكز ديدني:شهر لالجين (مركز سفال)،امامزاده عسگر روستاي چوتاش،پل مهاجران،كاروانسراي تاج آباد،خانه قراگوزلوي بهار،قلعه هاي اربابي روستاهاي ميهمله عليا وسفلي وپرلوك،نقوش صخره اي دره دوستعلي،خانه شجاع الملك،آرامگاه آيت الله بهاري و...

 


شهرستان تويسركان
شهرستان تويسركان از شمال و در خط الراس رشته كوه هاي الوند به شهرستان همدان و اسدآباد،ازشرق به شهرستان ملاير،از جنوب به شهرستان نهاوند و از غرب به استان كرمانشاه محدود است.مساحت اين شهرستان 1463 كيلومتر مربع است و 7/7 درصد مساحت استان را در برگرفته است.
شهرستان تويسركان داراي دو شهر به نام هاي تويسركان و سركان به مركزيت تويسركان و داراي 126 آبادي،دو بخش و هفت دهستان است.بخش مركزي شامل چهار دهستان به نام هاي خرم رود،حيقوق نبي،سيد شهاب و كرزان رود است.بخش قلقل رود شامل سه دهستان به نام هاي كمال رود،قلقل رود و ميان رود است.شهرستان تويسركان در دره هاي دامنه جنوب غربي كوه الوند قرار گرفته و منطقه اي كاملاً كوهستاني با آب و هواي نيمه خشك سرد است.
در گذشته،شهري قديمي به نام رودآور،داراي سه قصبه توي،سركان و شكان بود كه پس از حمله مغول،رودآور اهميت خود را از دست داد و مردم به قصبه توي روي آوردند و اين ناحيه به تدريج آباد شد.تويسركان فعلي از دو كلمه توي و سركان تركيب شده،كه همان قصبه توي قديمي است.قصبه شكان در اثر زلزله خراب شده،ولي سركان به فاصله 10 كيلومتري شمال غربي تويسركان،هنوز هم وجود دارد و يكي از شهرهاي ييلاقي استان است.


برخي مراكز ديدني:مدرسه شيخ علي خان،آرامگاه مير رضي الدين آرتيماني،گنبد حيقوق نبي(ع)،كاروانسراي شاه عباسي فرسفج،پل صفوي فرسفج، قلعه اشتران،قلعه دخترشهرستانه،مسجد و مدرسه شيخ عليخان زنگنه،بازار قديمي،چنار مسجد باغوار،امامزاده زرهان،شازده ناصر،مسجد جامع،تپه بابا كمال و... 

 

شهرستان رزن
شهرستان رزن از شمال به استان مركزي،از جنوب به شهرستان هاي همدان و كبودرآهنگ و از غرب به شهرستان كبودرآهنگ محدود مي شود.مساحت اين شهرستان2721 كيلومترمربع و3/14 درصد ازمساحت استان را دربرگرفته است.

شهرستان رزن دو شهر به نام هاي رزن و قروه درجزين دارد و مركز شهرستان نيز شهر رزن است.
اين شهرستان سه بخش،هفت دهستان و 140 آبادي دارد.بخش مركزي رزن شامل دو دهستان به نام هاي رزن و خرقان است.بخش قروه درجزين سه دهستان به نام هاي درجزين عليا وسفلي دارد و بخش سرد رود شامل سه دهستان به نام هاي سرد رود سفلي،سرد رود عليا و بغراطي است.
شهرستان رزن داراي آب وهواي خشك سرد است.

برخي مراكز ديدني:امامزاده اظهر،امامزاده هود،حمام قديمي قروه درجزين،مسجد جامع درجزين،امامزاده ازناوفامنين رزن،حمام نظام آبادو...

 

                                   
شهرستان كبودرآهنگ
اين شهرستان ازشمال به استان هاي كردستان وزنجان،ازشرق به شهرستان رزن،از غرب به استان كردستان و از جنوب به شهرستان همدان محدود مي شودو مساحت آن 4024 كيلومتر مربع است.
شهرستان كبودر آهنگ داراي يك شهر به نام كبودر آهنگ،136 آبادي،دو بخش و نه دهستان است.بخش مركزي شامل شش دهستان به نام هاي حاجيلو،سبز دشت،راهب،كوهين،شيرين سوو مهربان عليا و بخش گل تپه شامل سه دهستان به نام هاي علي صدر،گل تپه و مهربان سفلي است.
در مورد وجه تسميه كبودر آهنگ گفته اند،دراين شهر نهرهاي متعدد آب وبركه هاي زيادي وجود داشت و كبوتران از هر طرف به آنجا مي آمدند،به همين مناسبت كبوترآهنگ نام گرفته و سپس به كبودرآهنگ تبديل شده است.مردم اين شهر به زبان تركي تكلم مي كنند و شهر را "كورنگ" مي نامندكه به معناي نهرهاي آب است.


برخي مراكز ديدني:غار آهكي و درياچۀ زيرزميني علي صدر،پل كوريجان،قلعه سنگي باشقورتاران،حمام سنگي و...

 

 


شهرستان ملاير
شهرستان ملاير با مساحتي در حدود3208 كيلومتر مربع يكي از شهرستانهاي استان همدان است.از نظر محدودۀجغرافيايي،شهرستان ملاير از شمال به شهرستان همدان و تويسركان،از غرب به شهرستان نهاوند،ازجنوب به استان لرستان و از شرق به استان مركزي محدود مي شود.شهر ملاير به عنوان مركز شهرستان،دومين شهر پرجمعيت استان است كه با وسعتي معادل 3208 كيلومتر مربع محدوده اي بالغ بر9/16 درصد از كل وسعت استان را به خود اختصاص داده است.
شهرستان ملاير داراي دو شهر به نام هاي ملاير وسامن و256 آبادي،سه بخش و15 دهستان است.بخش مركزي شامل هفت دهستان به نام هاي حرمرودعليا،كوه سرد،جوزان،موزاران،كمازان عليا،كمازان سفلي و كمازان وسطي است.بخش سامن شامل چهار دهستان به نام هاي حرمرود سفلي،آورزمان،سامن و سفيد كوه است و بخش جوكار در برگيرندۀ چهار دهستان به نام هاي ترك شرقي،ترك غربي،جوكار و المهدي است.
شهرستان ملاير داراي آب و هوايي نيمه خشك سرد است.
در مورد وجه تسميه ملاير،نظرات مختلفي ارائه شده است؛برخي گفته اند در زمان مادها در اين نقطه،با روشن كردن آتش بر روي تپه ها و كوه ها،اخبار را به ساير مناطق مي رساندند و از اين روي اين منطقه را "مل آگر" به معني تپه آتش مي ناميدند.اين منطقه از زمان هاي بسيار دور،آباد و پرجمعيت بود.اسامي روستاهايي چون مانيزان،گوراب،اسكنان وآثاري باستاني چون دژ گوراب و تپه نوشيجان،بيانگر قدمت تاريخي منطقه است.بناي شهر ملايرمقارن حكومت فتحعلي شاه قاجار در سال 1188 شمسي است.اين شهر ابتدا دولت آباد ناميده مي شد و احتمالا با انقراض سلسله قاجار،به ملاير تغيير نام يافت.
 

برخي مراكز ديدني:مجموعه بازار،مسجد جامع يا مسجد شيخ الملوك، امامزاده عبدالله(ع)،امامزاده شاهزاده عبدالله بن زيد(ع)،امامزاده كرگان (ع)،امامزاده داويجان،تكيه ابوالفضل،تكيه موسي بن جعفر،تكيه امام رضا،حسينيه سرچشمه اي ها،حسينيه شيفتگان حسيني،آتشكده و قلعه باستاني نوشيجان،تپه تاريخي گوراب (جوراب)،برج سامن،يخچال ميرفتاح،خانه قديمي لطفعليان،خانه مصدقي،مقبره سيف الدوله و...

 

شهرستان نهاوند
شهرستان نهاوند با مساحت 1461 كيلومتر مربع،درجنوب غربي استان قرار دارد.اين شهرستان از شمال به شهرستان تويسركان از شمال غربي وغرب به استان كرمانشاه،از جنوب به استان لرستان و از شرق به شهرستان ملاير محدود است.مساحت اين شهرستان در مقايسه با كل استان حدود7/7 درصد است.

شهرستان نهاوند داراي دو شهر به نام هاي نهاوند و فيروزان به مركزيت نهاوند و داراي 193 آبادي،دو بخش و هفت دهستان است. بخش مركزي شامل پنج دهستان به نام هاي طريق الاسلام،فضل، گيان،شعبان و گاميسياب وبخش خزل شامل دو دهستان به نام هاي خزل شرقي و سلگي است.
شهرستان نهاوند داراي آب وهواي نيمه خشك و سرد است.
به استناد نتايج تحقيقاتي كه پروفسور گريشمن از "تپه گيان"واقع در 18 كيلومتري جنوب غربي نهاوند ارايه كرده است؛حدود 37 قرن پيش از ميلاد مسيح،قومي در اين شهر زندگي مي كردند كه تمدني شبيه تمدن بين النهرين داشته و بعدها به دست اقوام ديگر از بين رفته اند.
اين شهرستان مقارن انقراض هخامنشيان، در حمله اسكندر،مورد تاخت و تاز قرار گرفت اما به دليل داشتن دژ و باروهاي محكم در امان ماند.سلوكيان نيز به اين شهر حمله كرده و پس از فتح آن،مدتي در نهاوند اقامت گزيدند.درحمله اعراب به ايران،سپاهيان اسلام در نهاوند با مقاومت سپاهيان ايران رو به رو شدند ولي در نهايت، سپاه ايران شكست خورد.در دوره قاجاريه،ناصرالدين شاه ضمن بازديد از اين شهر،دستور داد قلعه نهاوند را كه دژي تاريخي محسوب مي شد،خراب كنند.


برخي مراكز ديدني:مسجد جامع،تپه باستاني گيان،مقبره لقمان بن مقرن (تپه بابا پيره)،مقبره شيخ ابوالعباس نهاوندي،حمام حاج آقا تراب،سراب گيان،سراب گاماسياب،سراب ملوسان و...

  

شهرستان همدان
شهر همدان،مركز استان و بزرگ ترين شهر آن،در شهرستان همدان واقع است.اين شهرستان در عرض جغرافيايي 34 درجه و36 دقيقه تا 35 درجه و 15 دقيقه و طول جغرافيايي 48 درجه و 20 دقيقه تا 49 درجه و27 دقيقه واقع شده است.

شهرستان همدان از شمال با شهرستان هاي كبودرآهنگ و رزن،از شرق با استان مركزي،ازجنوب با شهرستان هاي ملاير و تويسركان  و از غرب با شهرستان بهار هم مرز است.
مساحت شهرستان همدان 3675 كيلومتر مربع است و3/19 درصد از مساحت استان را دربر مي گيرد.شهرستان هاي همدان داراي سه شهر به نام هاي همدان ،"مريانج" و "فامنين"و198 پارچه آبادي،سه بخش و 12 دهستان است.
- بخش مركزي شهرستان همدان شامل شش دهستان هگمتانه،گنبد، سنگستان،ابرو،الوند كوه غربي و الوند كوه شرقي.
- بخش فامنين سه دهستان خرمدشت،مفتح وپيشخور را در بر دارد.
- بخش شراء شامل سه دهستان به نام هاي جيحون دشت،چاه دشت و شوردشت است.
بناي شهر همدان را به دياآكو پادشاه ماد (حدود 700 سال قبل از ميلاد)نسبت مي دهند.هرودت نقل كرده كه پادشاه ماد،اين محل را كه اكباتان يا هگمتانه ناميده مي شد، به پايتختي برگزيد.
شهر همدان در زمان بخت النصر ويران شد و بعدها داريوش بزرگ آن را مرمت نمود ودر زمان اشكانيان كه تيسفون پايتخت كشور بود،همدان نيز پايتخت و اقامتگاه تابستاني اشكانيان شد.بعداز اشكانيان،ساسانيان نيز قصرهاي تابستاني خود را در اين شهر بنا كردند.
در سال 23 ه.ق كه جنگ نهاوند روي داد،همدان به تصرف اعراب درآمد و از آن پس گاه مركز آبادي و ثروت و گاه دچار چپاول و فقر بود.اين شهر در زمان ديلميان (319 ه.ق) لطمات فراوان ديد.در قرن ششم ه.ق سلجوقيان مركز خود را از بغداد به همدان منتقل كردند و مدت 50 سال، اين شهر قديمي پايتخت سلجوقيان بود.درحمله مغول و تسلط تيموريان اين شهر ويران شد و در زمان سلاطين صفوي مجدداً از نعمت آبادي بهره مند گرديد. 
 

برخي مراكز ديدني:امامزاده يحيي(ع)،امامزاده هادي ابن علي(ع)،امامزاده اهل ابن علي(ع)،امامزاده حسين (ع)،امامزاده سيد اسماعيل،امامزاده محسن(ع)،امامزاده قاسم(ع)،امامزاده عبدالله(ع)، گنبد علويان،برج قربان،مسجد جامع،بازار،كتيبه هاي گنج نامه،مجسمه شيرسنگي،آرامگاه بوعلي سينا

Share

در استان همدان اقوام مختلفي با فرهنگ ها و آداب و سنن ويژه سكونت دارند كه عبارتنداز:


ترك ها:در شمال و غرب استان،به ويژه در شمال و غرب شهرستان همدان ساكن هستند ودر562 روستاي استان سكونت دارند.
لر و لك:اين اقوام درشهرستان هاي ملاير،نهاوند و بخش سامن در255 روستا ساكن هستند.
كردها:اين قوم در 159 روستا در غرب و شمال غربي و در مجاورت استان هاي كردستان و كرمانشاه سكونت دارند.
فارس ها:بيشتر ساكنان مركز استان را تشكيل مي دهند.اين عده از قديمي ترين مردم اين منطقه محسوب مي شوند واز دوران مادها در اين سرزمين اسكان داشته اند.

Share

بيشتر ساكنان استان همدان مسلمان و پيرو مذهب شيعه جعفري اثني عشري هستند.دربين عشاير استان مذهب سني و فرقه اهل حق نيز وجود دارند.اقليت هاي مذهبي و مسيحي و يهودي وزرتشتي نيز در استان همدان به تعداد اندكي ساكن هستند.
در سرشماري مهرماه 1365 ش اين استان داراي 1058 نفر زرتشتي،108 كليمي و222 نفر مسيحي بوده است.امروزه تعداد اقليت ها در همدان بسيار كاهش يافته وحدود 25 خانوار يهودي و22 خانوار ارمني درهمدان ساكن هستند.
 در بخش هايي از استان همدان گروههايي از دراويش مسلك اهل حق و مسلك علي الهي ساكنندبه ويژه در شهرستان اسدآباد و تعدادي از روستاهاي جنوب غربي آن مسلك اهل حق پيروان بيشتري دارند.آداب مذهبي وسنتي آنها در هر روستا به روش خاص برگزار مي شود.

Share

خانه مسعودي
خانه مسعودي در شمال شهرستان تويسركان در خيابان انقلاب واقع است.بركتيبه اي در كناردر ورودي شاه نشين طبقه اول تاريخ ساخت خانه سال 1290 ه.ق ذكر شده است.اين خانه با مساحت 1270مترمربع در دو طبقه بنا شده و در هر طبقه يك اتاق اصلي وجود دارد كه در طرفين آن چند اتاق فرعي قرار گرفته است.در انتهاي هريك از اتاق ها يك اتاقك (انبار-پستو) ديده مي شود.سقف اتاق هاي شاه نشين،لمبه كوبي شده و سقف سايراتاق ها باتيرچوبي مسقف شده است.گچبري هاي برجسته بانقوش گل و بوته در شاه نشين طبقه دوم به چشم مي خورد.همچنين در بالاي ديوارهاي اتاق شاه نشين طبقه اول عكس هايي از شاهان كياني تا قاجار به صورت نقاشي كاغذي ديده مي شود كه روي آن را با شيشه پوشانيده اند.
آيينه كاري،گچبري هاي برجسته،نقاشي ديواري گل و بوته و انسان بال دار از عوامل تزييني اين بنا است.آجركاري هاي ساده و تزييني سردر ورودي شاه نشين طبقه اول و دوم ازديگر عوامل تزييني بنا محسوب مي شود.در اطراف مهتابي وحياط نيز طاق نمايي به چشم مي خورد.
 


 

 باغ و عمارت نظري
باغ نظري درميدان دانشگاه همدان،خيابان عارف قزويني،چهار راه نظري واقع شده است.در محوطه اين باغ يك ساختمان زيبا و مجلل مربوط به اواخر دوره قاجاريه احداث شده كه اكنون در اختيار "مدرسه راهنمايي سما وابسته به دانشگاه آزاد اسلامي" است.

پيش طاق ورودي عمارت نظري به طرز زيبايي با آجركاري خفته و راسته تزيين شده وپس از آن محوطه اي مدور موسوم به هشتي وجود دارد كه سقف گنبدي آن با رديف هاي منظم يكنواخت آجري پوشش يافته است.درگوشه شمال شرقي هشتي راه پله اي مسقف با آجر ساخته شده كه دسترسي به بام هشتي را امكان پذير مي سازد.
بعد ازطي مسيري در محوطه باغ به ساختمان اصلي مي رسيم.ورودي بنا داراي فضايي موسوم به جلوخان با سقف هرمي شكل است كه شيرواني آن روي چهار ستون بلند چوبي با پوشش گچ و سرستون هاي داراي گل و بوته استوارشده است.راه پله ورودي بنا- ارتباط دهنده فضاي حياط و طبقه فوقاني- از فضاي جلوخان مي گذرد.
بنا دو طبقه است؛ طبقه فوقاني در چهار ضلع داراي مهتابي با نرده هاي چوبي ظريف و24 ستون چوبي است كه با گچ پوشش شده و سرستون ها با گل و بوته تزيين شده اند.
در فضاي داخلي بنا تعدادي اتاق طراحي وساخته شده كه براي دسترسي به آن هابايد از راهرو باريكي عبور كرد.
سقف بنا داراي پوشش شيرواني و سقف بعضي از اتاق ها لمبه كوبي شده است.در وسط راهرو،روزنه اي براي نورگيري و تهويه تعبيه شده است.
 

خانه شهيد آيت الله مدني
خانه قديمي شهيد آيت الله حاج سيد اسداله مدني درخيابان شهداي همدان،كوچه "آقا آخوند"جنب "مدرسۀ آقا"قرار دارد.اين بنا با مساحتي حدود332 متر مربع در دو طبقه شكل گرفته است.از طبقه همكف به عنوان زيرزمين استفاده مي شد و طبقه بالا داراي سه اتاق با سقف لمبه كوبي شده است.مصالح بنا ازآجر و نماي شمالي آن با آجركاري حصيري تزيين شده است.

عمارت اميرتومان
بناي اميرتومان در خيابان طالقاني همدان منتهي به ميدان آزادي (جهان نما) واقع شده است.در ورودي محوطه يك دروازه آهني بزرگ است و درحياط درختان كهنسال مشاهده مي شود.
عمارت اميرتومان بنايي به شكل صليب است كه بخش اصلي آن پلان مستطيل شكل دارد.بنا دو اشكوب دارد ونماي آن بامصالح لاشه سنگ به صورت خشكه چين ساخته شده است.طبقه همكف داراي سه اتاق تو در تو با ديوارهاي جداكننده است و سقف آن با تيرك چوبي و روكش تخته اي پوشش يافته است.دسترسي به طبقه بالاي عمارت از طريق پله هاي سنگي امكان پذير است.
در طبقه فوقاني سه اتاق و يك بالكن وجود دارد كه ديوارهاي جداكننده آن از خشت خام است.داخل دو اتاق شومينه در ديوارهاتعبيه شده است.سقف اين طبقه در وهله اول با تيرك هاي چوبي و روكش تخته اي پوشانيده شده و در وهله دوم يك پوشش شيرواني حلبي به صورت شيب دار كل ساختمان را پوشش داده است.
اين بنا كه در فاصله200 متري كليساي انجيلي- در ضلع شمالي بيمارستان اكباتان – واقع شده از نظر نوع مصالح و فرم ساخت تقريباً مشابه كليسا است.اين دو بنا ازلحاظ قدمت نيز با يكديگر هم دوره و هم زمان به نظر مي رسند.

خانه احمدي
خانه احمدي ازخانه هاي تاريخي و با ارزش همدان،در يكي ازمحلات قديمي شهرواقع شده و به اوايل دوره پهلوي تعلق دارد.اتاق هاي اين خانه با طاقچه هاي هلالي و پيش بخاري ها و گچبري هاي گل و بوته بر روي ديوارها و به صورت قرينه لمبه كوبي و تزيين شده است.
پنجره هاي چوبي مشبك از عوامل تزييني بنا است و ايوان وسيعي كه در بخش جلويي بنا گسترده است،به زيبايي آن مي افزايد.

خانه شهبازي
خانه شهبازي همدان يكي از خانه هاي زيبا و قديمي شهر است.باني اصلي بنا از خوانين همدان به نام "ميرفندرسكي"در اواخر دوره قاجار اين عمارت رابنا كرد.

خانه شهبازي با دو بخش بيروني و اندروني مساحتي حدود1056متر را در برگرفته است.سبك و فرم بنا بيانگر سبك هاي رايج اواخر دوران قاجار است.
نقاشي هاي ديواري،پنج دري هاي با شيشه هاي الوان،ارسي ها و گچبري هاي زيبا وآجركاري با تزيينات خطوط بنايي (با تكرار نام علي) و استفاده از آجرهاي لعاب دارمشكي در نماي ساختمان،بخشي از ويژگي هاي اين بناي تاريخي است.
اين بنا از فضاهاي مختلفي چون زيرزمين،سرسرا،شاه نشين و...تشكيل شده است.

خانه قدوسي
اين خانه قديمي كه متعلق به شيخ علي قدوسي از عالمان شهر نهاوند است،داراي سردر ورودي زيبايي است كه با نقوش هندسي آجري تزيين شده و دو ستون نما در دو سوي سر در به زيبايي آن افزوده است.

نماي بنا در داخل حياط به وسيله آجركاري هاي زيبا تزيين شده و قوس هايي به شكل شاخ قوچ،نما را آراسته است.پيرامون حياط با طاق نماهاي هلالي تزيين شده است.

خانه لطفعليان
عمارت لطفعليان كه در خيابان شهيد مصطفي خميني ملاير واقع شده،از دوران قاجار برجاي مانده است.اين بنا در اصل از سه قسمت حسينيه،اندروني و اصطبل تشكيل شده بود،كه امروزه تنها بخش حسينيه – كه بخش اصلي بنا راتشكيل مي داد وبراي تجمعات مذهبي و عزاداري حسيني استفاده مي شد-سالم و پابرجا مانده است.

عمارت لطفعليان بنايي آجري و دو طبقه است كه در حدود 150 سال پيش ساخته شده و داراي حوض خانه با يك رشته قنات آب جاري،طاق نماهاي رفيع دوطبقه،درهاي چوبي ارسي و شيشه هاي رنگي است و نمونه اي از ذوق وهنرمعماران و هنرمندان زمان خود را به نمايش مي گذارد.اين بنا در حال حاضربه عنوان ساختمان اداري اداره ميراث فرهنگي شهرستان ملايردر دست استفاده است.
 

بناي مطبخ خسرو پرويز ساساني

ويرانه هايي از آثار و بقاياي ساختمان دوره ساساني كه به نام مطبخ خسرو ناميده مي شود . در دامنه‌‌كوه الوند نزديك گنجنامه باقي مانده است كه به زمان خسرو پرويز شهريار ساساني (590-627 ميلادي)منسوب مي دانند .

خانه اقتداري 

خانه تاريخي اقتداري كه دربافت قديمي شهر تويسركان واقع شده است ،تاريخ بناي آن به سال 1250 ه ق بر مي گردد . اين بنا داراي چهار حياط مركزي است كه هركدام را مي توان واحدي مجزا به حساب آورد . عمده مصالح مصرفي در بنا خشت در ديوارها ، آجر در نماها ، سنگ در پايه هاي بنا و چوب در ديوارها ، سقف ، در و پنجره ها مي باشد . مالك بنا شخصي به نام دكتر اقتداري بوده كه اين بنا را جهت اسكان خانواده خود ساخته و بعدها اين بنا به ديگران واگذار شده است . در حال حاضر قناتي در مجموعه جاري مي باشد و به كليه حياط مركزي ها و حوض آن ها مرتبط است و در تلطيف محيط حياط و ايجاد فضايي سبز نقش به سزائي داشته است . خانه تاريخي اقتداري دو طبقه بوده و نوع پوشش سقف در طبقه همكف تاق ضربي با آجر است و در سقف طبقه فوقاني از چوب براي تيرپوش كردن سقف استفاده شده است. همچنين پوشش نهائي سقف در بخش داخلي لمبه كوبي چوبي است . مسير دسترسي به مجموعه از دالاني سرپوشيده حدوداً به عرض چهار متر و ارتفاع سه متر تأمين مي شود . در واقع اين دالان بنا را به دو بخش تقسيم كرده است . خانه تاريخي اقتداري به شماره ملي 6515 در فهرست آثار تاريخي به ثبت رسيده است.

كاخ هگمتانه

اين كاخ در شهرهمدان فعلي و هگمتانه قديمي قرار دارد و بنا به روايت هاي تاريخي درقرن هشتم قبل از ميلاد ساخته شده است . اين كاخ در دوران اقتدار نظام سياسي مادها ، پس از تشكيل دولت مركزي و تسخير آشور ، در سال 614 قبل از ميلاد توسط كياكسار مادي و با همدستي "نابو پولاسار" بابلي ساخته شد .

Share

بقعه استر ومردخاي
ازجمله يادمان هاي مذهبي به جاي مانده از كليميان در همدان،آرامگاه استر و مردخاي است.اين مكان همه ساله پذيراي زايرين كليمي و بازديدكنندگان زيادي از نقاط مختلف ايران وجهان است.زايرين كليمي همه ساله مراسم مذهبي خويش- به نام جشن پوريم را در اين مكان اجرا مي كنند.اين مراسم در اواخر اسفند و اوايل فروردين ماه (13تا15 آدار- طبق گاه شماركليميان) در سالروز بزرگداشت نجات كليميان از قتل عام،توسط استر- ملكه خشايارشا (445-486ق.م)- و عموي وي مردخاي انجام مي شود.مراسم بزرگداشت با دعا و نيايش،گرفتن روزه،مراسم افطار و خواندن طومارمگيلا آغاز و طي روزهاي (14و15 آدار) با دادن هدايا،ديد وبازديد و بزم وشادماني ادامه مي يابد.

"هدسه" بنابر روايات مشهور تاريخي،دختري كليمي بود كه از جانب خشايارشا (سومين پادشاه هخامنشي)به عنوان ملكه دربار انتخاب شد.وي به دليل زيبايي اش استر (ستاره) نام گرفت.
عموي استر،مردخاي- پسر يائير واز نژاد بنيامين – نگهبان دربار هخامنشي در شوش بود.او تربيت استر را برعهده داشت و همو بود كه استر را به دربار برد.هامان وزير خشايارشا،نقشه قتل عام كليميان ايران را در سر داشت.مردخاي از اين توطئه مطلع شد و شاه را آگاه ساخت.به جهت موقعيتي كه استر و مردخاي در دربار داشتند،شاه جلوي اين توطئه را گرفت و سبب نجات قوم كليمي در ايران شد.بعدها به پاس اين خدمت،آرامگاه اين دوتن به يكي از زيارتگاه هاي مهم كليميان ايران تبديل شد.
اين بناي چهارگوش آجري ساده كه گنبدي آجري هم برفراز آن قرار دارد،يادگاري از قرن هفتم ه.ق است كه به دست ارغون شاه مغول برپايه هاي بنايي قديمي تر شكل گرفت.ورودي اين آرامگاه در كوتاه سنگي است كه توسط كلون بازو بسته مي شود و به دليل ارتفاع كوتاه در،بايد خميده وارد آرامگاه شد.درابتداي ورود،دهليزي در جهت شمالي- جنوبي وجود دارد كه طول آن حدود هفت متر و عرض آن نزديك سه متر است.از وسط اين اتاق يك ورودي به حرم تعبيه شده است.
فضاي حرم مربع شكل وابعاد آن 5/3 متراست ودو صندوق چوبي منبت كاري شده با نقوش بسياربديع وزيبا درآن ديده مي شود.برروي يكي از آن ها نوشته اي بدين مضمون حكاكي شده است:"عمل عنايت الله ابن حضرت قلي تويسركاني".اين صندوق ها در كنار يكديگر قرارگرفته اند و قبرهاي استرومردخاي در زيرآنها قرار دارد.گنبدي آجري برفراز حرم جاي گرفته است.
صفه يا طاق نمايي به عمق 90 سانتي متر در سمت جنوب و شاه نشين زيبايي در شمال قرار دارد.در شاه نشين شمالي نسخه هاي كتاب آسماني و مقدس يهود يعني تورات در محفظه مخصوص استوانه شكل قرار دارد و تزيينات و پارچه ها وچراغ هاي گوناگون ديوارهاي اين شاه نشين راتزيين كرده است.ديوارهاي داخلي بنا را كتيبه هاي كوچك وبزرگ سنگي و گچبري هايي به خط عبري و آرامي در برگرفته است.درباره پيشينه سكونت كليميان در مناطق غربي ايران،در تورات چنين آمده است:"وپادشاه آشور،اسرائيل را به آشور كوچانيده ايشان را در حلح وخابورنهرجوزان و در شهرهاي ماديان برده و سكونت داد".
كوروش كبير(559-530ق.م) پس از لشكركشي به بابل،كليمياني را كه نبوكد نصر-پادشاه بابل از فلسطين به اسارت و بردگي گرفته وبه بابل برده بود،آزاد كرد.طبق استوانه مشهور كوروش،فرمان بازگشت ايشان به بيت المقدس در سال 537ق.م صادر شد.پس از اين فرمان به نظر مي رسد تعدادي از اين قوم در پي بازگشت شاه ايراني به ايران آمده و در شهرهاي شوش،اصفهان،همدان و...ساكن شدند.
 

 

 مقبره حيقوق نبي
اين مقبره درفاصله نه چندان دور از شهر تويسركان واقع شده و قدمت تاريخي بناي آن را به قرن هفتم نسبت مي دهند.

حيقوق نبي يكي از پيامبران بني اسراييل است كه نگهبان معبد سليمان در اورشليم بود و نامش در كتاب تورات (عهد عتيق) ذكرشده است.او هنگام حمله بخت النصرو بابليان،همراه باخيل يهوديان به اسارت درآمد وساليان متمادي در زندان بابل به سر برد.وي پس از فتح بابل توسط كوروش هخامنشي وآزادي يهوديان به ايران آمد و در اكباتان (همدان) مسكن گزيد و پس از مرگ در تويسركان به خاك سپرده شد.
هم اكنوتنديس حيقوق نبي ازسنگ مرمر و تصاويري ازوي در مجموعه موزه واتيكان موجود است.
بقعه حيقوق نبي يك بناي برجي شكل آجري به شكل هشت ضلعي منظم است.گنبد بقعه مخروطي شكل است كه پوشش داخلي آن مدور و پوشش خارجي آن مخروط ناوي شكل 16 ترك دارد.ارتفاع اين بنا با احتساب گنبد آن 12 متراست.
طاق نماها،اختصاص به در ورودي بقعه دارد و مابين آن هايك ترك بدون تزيينات و ساده واقع شده است.در وسط بنا مزاري وجود دارد و مشخصات صاحب مزار به دو خط فارسي و عبري برآن نوشته شده است.
در حفاري هاي سال 1368 ش،بقاياي حصارمربع شكل با چهار برج كشف شد كه به نظر مي رسد ازخودبنا قديمي ترباشد.
گنبد علويان
گنبد علويان همدان ازنظر هنر گچبري وآجركاري ازآثار ارزشمند وكم نظير سده هاي مياني دوره اسلامي (قرن6و7) و به لحاظ شكل ظاهري شبيه گنبد سرخ مراغه -542ه.ق- است.داخل بنا در ابعاد هشت در هشت متر داراي تزيينات غني و متراكم و درعين حال رمزآلود وچشم نواز است و از اين نظر مشابه "گنبد حيدريه" قزوين-اوايل قرن ششم ه.ق- محسوب مي شود.بنابراين گنبد علويان همدان را مي توان از بناهاي قرن ششم و دوره سلجوقي به شمارآورد.
اين بنا به صورت چهارضلعي در ابعاد 8/12 در25/12 متر به ارتفاع 5/11 متر ساخته شده وچهار جرز ستون مانند به ارتفاع 5/9 مترو قطر حدود دومتر،مانند برج هايي چهارگوشه آن را در ميان گرفته اند.
هريك از اين برج هاداراي پنج طاق نماي فرورفته مثلثي به ارتفاع هشت،عرض يك و عمق نيم متر است كه از مقطع جرزها (برج ها)را به صورت نيمي از يك ستاره هشت پر درآورده است.
در جبهه شمالي بنا طاق نمايي جناغي از نوع هفت و پنج به ارتفاع 10 مترو عرض حدود5/5 متر ديده مي شود و درون آن قابي مستطيل شكل به ارتفاع 60/5 و عرض 90/3 متر به صورت برجسته قرار دارد.ورودي بنا با طاقي جناغي به عرض 60/1و ارتفاع40/3 متر درون اين قاب جاي گرفته است.عرض ورودي 60/1 و ارتفاع آن40/3 متر است.
برفراز ورودي و درون كادرمستطيل شكل،گچبري هاي برجسته لانه زنبوري شامل گل و بوته هاي درهم پيچيده به شكل زيبايي خودنمايي مي كند.برحاشيه خارجي كادر نيز كتيبه اي گچبري شده مشتمل بر آياتي از قرآن مجيد به خط كوفي مشاهده مي شود.پيشاني طاق نما را نيز گچبري مثلثي و ستاره اي شكل به صورتي بديع تزيين نموده است.
حدفاصل طاق نما و برج هاي پيراموني نيز پوشيده از تزيينات گچبري و تزييناتي با آجرهاي راسته و خفته است.اضلاع غربي و شرقي هريك داراي دو طاق نمابه ارتفاع 5/8 و عرض چهارمتراست كه درون آن هابا تزيينات برجسته طرح هاي تودر توي لوزي ها تزيين شده است.
برفراز طاق نماها و قسمت هاي انتهايي برج هابقايايي از كتيبه اي آجري و برجسته به خط كوفي مشتمل برآيات نخستين سوره"دهر" مشاهده مي شود.
سطح شبستان اين بنا نسبت به زمين هاي اطراف و ديوارهاي خارجي بنا در ارتفاع بالاتري واقع شده است.براي رسيدن به شبستان و ورود به داخل بنا،هفت پله تعبيه شده است.شبستان داراي ابعاد هشت در هشت متر است.
درهركنج بنا دو طاقچه رفيع ودراضلاع غربي شرقي دو طاق نما واقع شده كه سراسر پوشيده ازطرح هاي انبوه وبسيار زيباي گچبري شده است.
محراب بنا كه در ضلع جنوبي واقع شده نيزبا تزيينات بديع گچبري برغناي اين اثرافزوده است.
نورگيري هاي نزديك به سقف،روشنايي مناسبي به محوطه داخلي بنا مي بخشد.راه پله اي كم عرض از درون برج شمال شرقي به سقف راه مي يابد و راه پله اي كه به صورت غيرمتعارف درون محراب ايجاد شده،راه يابي به سرداب بنا را ميسر مي سازد.
سرداب از شش حجره با طاق نماهاي جناغي تشكيل شده ودو قبر متعلق به بزرگان خاندان علويان دروسط آن قرار دارد.اين قبوربه شكل مكعب مستطيل است و سطح آن ها پوشيده ازآجرهاي لعاب دار فيروزه اي است.
 

Share

 امامزاده ازناو"عين" و "غين" فامنين
روستاي ازناو در 44 كيلومتري شمال شرقي فامنين در بخش پيشخور واقع شده و امامزاده ازناو "عين" برفراز تپه اي طبيعي در قسمت جنوب شرقي روستا كه پيرامون آن را گورستاني در برگرفته،قرار دارد.

امامزاده ازناو بنايي مربع شكل ازنوع مقابر چهار ضلعي است كه به هشت ضلعي وپس ازآن با قوس هايي به شانزده ضلعي تبديل و گنبدي دو پوسته برآن استوار شده است.درگاه ورودي آن در ضلع شمالي است.ارتفاع بنا از بيرون 70/12 و از داخل20/12 متر وابعاد هريك از اضلاع چهارگانه از بيرون 10 متر و از داخل 5/6 در5/6 متر است.ضخامت ديوار ضلع غربي به دليل احداث راه پله از بقيه قسمت ها بيشتر است.
بنا داراي پيل پاهايي چسبيده به ديوار است كه علاوه برجلوگيري از رانش گنبد داراي كاربري تزييني نيز هست.تعداد آن ها در بيرون 24 و در درون 16 عدداست.
درحاشيه درگاه ورودي،چهار پيل پا كه از روي پي سنگي تا بالا (يعني رخبام نماي ورودي) امتداد يافته،احداث شده است.قطر هر يك از آن ها 20 سانتي متر و ارتفاع دو عدد از آن ها كه بلندتر از بقيه هستند به80/6 متر مي رسد.در سه ضلع ديگر بنا پيل پاهايي در دوطرف طاق نماهاي فاقد قوس با پوشش تخت ايجاد شده است.
درگاه ورودي در ميان يك طاق نماي بزرگ با دوطاق كوچك در دو طرف به صورت قرينه قرار گرفته وفضاي طاق نماي بزرگ با آجر تراش با طرح هاي گياهي و هندسي تزيين شده است.در ديوار عريض ضلع غربي در درون بنا،راپله اي آجري احداث شده كه با 15 پله راه يابي به پيرامون گنبد را امكان پذير مي سازد.از طرفي راه ورودي به بخش پيشاني (رخبام)با شش پله در گوشه شمال غربي گنبد با آجر ساخته شده است.
اين بنا داراي گنبد دوپوسته است.گنبد بيروني شبدري تندو گنبد داخلي كه با روش آجركاري خفته راسته بر روي يك گريو هشت ضلعي (منشورهندسي) ساخته شده است.در قسمت مياني گنبد نيز نورگير و تهويه تعبيه شده است.نقش ها و طرح هاي گياهي و هندسي از جمله تزيينات آجركاري هاست.
فضاي مياني طاق نماي بزرگ در پيشاني درگاه ورودي،پيچك هاي گياهي در دو طرف آن به صورت عمودي و تك گلبرگ هايي در قاب چهارگوش با نقوش اسليمي در يك رديف افقي با آجرتراش تزيين شده است.در قسمت بالاي آن طرح هاي آجري چليپايي كارشده است.در پيل پاهاي ديوار ضلع جنوبي نيز تك گلبرگ هاي نيمه شده به همراه پيچك هاي گياهي در يك رديف عمودي مشاهده مي شود.طرح آجري راسته و خفته در ساختمان بنا و گنبد آن انجام پذيرفته است.
وسط فضاي گنبد دار و چهارضلعي امامزاده يك ضريح چوبي ساده وجود داردكه با طرح هاي جدولي و جوهر آبي برروي آن نوشته هايي به خط شكسته نستعليق زيبا نگارش شده:"...فكر...جهت برآمد در ما-كه شد بهشت برين كام مغفر ما- كاتب الحرف ملا محمد هاشم همداني.شهر رمضان المعظم سنه1200 ه".
امامزاده اسماعيل(ع)
در محوطه گورستان قديمي همدان درانتهاي خيابان باباطاهر،بناي آجري امامزاده اسماعيل(ع) قرار دارد.اين امامزاده با نقشه مربع شكل به ابعاد8*8 مترساخته شده وگنبد نسبتا موزوني برفراز آن قرار دارد.در ضلع غربي آن برجستگي محدبي به صورت نيم استوانه وجود دارد كه به دليل وجود طاق نماو صفه اي است كه در داخل بنا وجود دارد.لوحه اي ازسنگ مرمردر بالاي در ورودي نصب شده است.درقسمت مثلث شكل بالاي اين لوح رقم1135 و كلمات "يا فتاح،يا غفور"به خط نستعليق برجسته خوش نويسي شده است.درحاشيه در ورودي گچبري گل ستاره و اشكال هندسي گچي نقر شده ودر بالاي اين حاشيه مقرنس كاري يا قطاربندي با گچ تزيين شده است.تنها تزيين داخل حرم حاشيه اي به خط كوفي بنايي به رنگ قرمزبر زمينه سفيد است كه آيه مباركه آيت الكرسي را برآن نقاشي كرده اند.نسبت امامزاده،بنابه اظهارات اهالي به اولاد حضرت موسي بن جعفر(ع) مي رسد.
 

 امامزاده اظهربن علي(ع)
ساختمان امامزاده اظهردر روستاي درجزين بخش رزن قرار دارد.اين بناي متناسب و موزون به صورت برج استوانه اي شكل 19 تركي با ارتفاعي حدود20متر است كه هشت مترآن راساختمان برج و بقيه را گنبد مخروطي شكل بنا تشكيل مي دهد.

اين بناي آجري متعلق به دوران مغول است كه بعدها به فرمان شاه عباس دوم صفوي درسال1056 ه.ق مرمت شد.پوشش خارجي گنبد با آجرهاي خفته وراسته حكايت از ذوق فطري تؤام با سادگي بي پيرايه سازنده آن مي نمايد.
اين برج داراي 19 ترك مضرس است كه فاصلۀ نوك هريك تاديگري به 22/2 متر مي رسد.عمق وسط دوضلع مورب هر ترك حدود86 سانتي متر است.
مدخل بنا از سمت شرق است و به وسيله دهليز مستطيل شكل كوچكي به ابعاد تقريبي 5/3*5/2 متر از در خارجي بنا به در قديمي وآستانه اصلي برج مي رسند.داخل برج به صورت دايره به قطر12/7 متر است وسقف كروي شكل ضربي بسيار متناسبي كه پوشش زيرين بنا محسوب مي شود،برفرازآن استوار است.اين پوشش با نقاشي هايي به صورت 21 ترك درآمده است و بر بالاي حرم به فواصل مختلف سه پنجره تعبيه شده كه بين آنها نيز برحسب فاصله،سه،شش و نه ترك نقاشي شده است.
دركنارمحوطه دروني دايره شكل حرم به فاصله كمي ازمحراب صندوق چوبي حرم قرار دارد.
صندوق داراي كتيبه اي مشتمل برآياتي از كلام الله مجيد است و از زمره نفايس بقعه به شمار مي آيد.اصل صندوق درسال 1056 ه.ق در زمان شاه عباس دوم صفوي و به فرمان اوساخته شد و به حكايت نوشته هاي قسمت هاي الحاقي و تعمير شده در سال1350 ه.ق برخي از قسمت هاي صندوق به سرقت رفت و درسال1352 آن را تعمير و مرمت كرده اند.
اين صندوق مانن بسياري از صندوق هاي عصر صفويه در قسمت پايين به صورت سكوي چوبي است و قسمت بالاي آن مانند ديگر صندوق هاساخته شده است.به اين ترتيب طول صندوق در قسمت پايين 79/2 ودرقسمت بالا70/2 متر است و عرض آن كه در قسمت بالا 16/1 متر است،در قسمت پايين به 27/1 متر مي رسد.ارتفاع صندوق مجموعا 142 سانتي متر است كه نيم متر آن شامل قسمت سكومانندپايين و92 سانتي متر قسمت بالاي آن را تشكيل مي دهد.
مرقداصلي دراين بنا نيز مانند كليه بقاع تاريخي عهد مغول در سرداب زيركف واقع و مدخل آن از سمت قبله (جنوب) در خارج بقعه قرار دارد.ورود به سرداب به وسيله چند پله و از طريق راهرويي باريك امكان پذير است.
محوطه سرداب مربع شكل است و چهارلنگه طاق در چهارطرف آن زده اند و سقف سرداب را به وسيله چهار چشمه طاق ضربي پوشانده اند.مدفن در پاي ديوارسمت جنوب غربي با آجر پوشيده شده است.قسمت هاي پايين ديوارو دهليز ورودي و سرداب در سال 1329 تعمير شده است.

امامزاده اهل بن علي
اين امامزاده در دامنه شمال غربي تپه مصلي همدان واقع شده و بناي آن مربوط به دوره شاه تهماسب اول صفوي (930-984ه.ق)است.بقعه،كم ارتفاع،كوچك و چهارطاقي است و مدخل ورودي آن راهرو كاملاً كوچكي است كه در دوطرف آن،دو اتاقك كوچك هشتي مانندتعبيه شده است.طرف راست داخل حرم،هشت ضلعي و طول وسط آن هشت متر است وبه همين اندازه نيز عرض دارد.دراين هشت ضلعي طاق نماهاي جناغي معمولي تعبيه شده است.داخل حرم فاقد هرگونه تزيينات گچبري و كتيبه،وتمامي از آجر ساده است كه اندود گچي ساده اي روي آن را فراگرفته وبه رنگ سبز تزيين شده است.ضريح چوبي ساده اي ،فاقد تزيينات و كتيبه،روي قبر قرار دارد كه طول آن 5/2،عرض آن 5/1و ارتفاعش كمتر از5/1 متر است و به سبك ضريح هاي دوران شاه تهماسب اول ساخته شده است.درون ضريح قبرساده اي وجود دارد.
برطبق شجره نامه موجود در امامزاده،اهل بن علي ازنوادگان امام حسن مجتبي (ع) است.درسمت جنوبي ضريح،سنگ مرمر بزرگي با كتيبۀ آيت الكرسي و صلوات برچهارده معصوم وآياتي از قرآن و تاريخ 1032 ه.ق قرار دارد.اين سنگ مزارازآن يكي از شخصيت هاي روحاني بوده است.مصالح به كار رفته در اين بنا؛سنگ در قسمت هاي پي،آجرچهارگوش در ديوارها و گنبد با ملات گچ و خاك واندود ساده گچ است.
 

 امامزاده حسين(شاهزاده حسين)
اين مقبره در ابتداي خيابان شهدا همدان قرار دارد.ساختمان مقبره،شمالي و از يك ايوان كوچك،ورودي و دوحرم با پلان هاي صليبي و هشت ضلعي منظم تشكيل شده است.نماي ورودي دو طبقه و در هر طبقه حجره هايي واقع شده وداراي رسمي بندي هايي درداخل طاق نما و ضريح چوبي نفيس وگنبدي مرتفع است.ايوان به رواق وسيع و مجللي راه مي يابد كه داراي چهارشاه نشين است.بر ديوارهاي رواق سوره هاي مختلف قرآن مجيد به خط نستعليق برجسته گچ بري و به رنگ هاي تيره نقاشي و ديوارها تزيين شده است.مصالح ساختمان از سنگ وآجر با ملات گچ و خاك است.
حرم بقعه بسيار وسيع و به صورت هشت ضلعي منظم ومتناسب است.طول هريك از اضلاع هشت گانه حرم 35/3 متر است و هر ضلع طاق نمايي به صورت شاه نشين به عمق نزديك 5/1 متر دارد.اين حرم از آثارممتاز معماري شهر همدان به شمار مي رود وگنبد آجري زيبايي بربالاي آن استوار است.
ضريح بزرگ چوبي آلت سازي مشبك در وسط حرم نصب است كه هم عصر با ساختمان بقعه به نظر مي رسد.
با توجه به متن شجره نامه،اين محل مدفن امامزاده حسين يكي از نوادگان امام حسن مجتبي(ع) ياپسر امام حسن عسگري (ع) است.در اين مقبره يكي از احفاد خواجه نصيرالدين طوسي و آباقاخان فرزند هلاكوخان مغول نيزمدفون هستند.علاوه براين تعدادي از رجال علم و ادب و همچنين سر شاه سلطان حسين صفوي(1140 ه.ق) نيز در ايوان جنوبي دفن شده است.
قراين و شواهد حاكي از آن است كه بناي امامزاده جديدتر از دوره صفويه نيست و در طول زمان دخل و تصرف هايي درآن صورت گرفته است.اين بقعۀ داراي حياط دلبازي است كه درخت توت بسيار كهنسالي درآن وجود دارد.
  
امامزاده خضر(ع)
اين بنا در روستاي خضر،درشمال شرقي همدان برفرازتپه اي قرار دارد.نقشۀ بنا مربع به ابعاد5/4متر در هر ضلع است كه سقفي گنبدي بربالاي آن زده شده است.آنچه بيش از همه دراين بنا چشم گير است تزيينات خطي زيبا و نفيسي است كه بر حاشيه چهار طرف جبهه داخلي اضافه شده است.
دراين بنا كتيبه هايي به خط كوفي و ثلث مشاهده مي شود.كتيبۀ بالاي محراب به خط ثلث مشتمل برآيه "اقبل علي صلاتك و لاتكن منك غافلين"و كتيبۀحاشيه اطراف محراب به خط كوفي برجسته مشتمل بر بخشي از سوره" فاتحة الكتاب" است.در حاشيه بالاي ديوار،ازگوشه سمت راست به طرف محراب نيز كتيبه اي شامل اشعار فردوسي به خط ثلث برجسته گچبري شده است.درجبهه داخلي آثاري گچبري از كتيبه اي به خط ثلث ديده مي شود.
 

 امامزاده عبدالله(ع)
اين بنا در شهر همدان و در ميداني به همين نام قرار دارد.در سال هاي اخير،تغيير و تحول بسيار دراين بنا صورت گرفته و بناي كنوني به جاي بناي قديمي كه طاق سنگي چهارضلعي با گنبدي از شيرواني بود ساخته شده است.اين بنا داراي طرح24 ضلعي دايره مانندي است كه دورنماي بيروني آن12 طاق نما و12 جرز دارد.
ساختمان بقعه روي سكوي سيماني 35 سانتي متري ساخته شده و مصالح بخش زيرين آن تا ارتفاع 90 سانتي متر از سنگ خارا واز اين قسمت به بالا آجري است.
داخل طاق نماها را با اسپرهاي كم عمق قوس داربه دو بخش تقسيم كرده اند.درورودي همه طاق نماها با تركيب آجر و كاشي هاي سبزرنگ كلمات الله،محمد و علي نوشته شده است.جرزها نيز ازآجرساخته شده وسقف بنا گنبدي است.داخل گنبد مانند بيرون آن است،با اين تفاوت كه به جاي سنگ خارا،با اندود وگچ رنگ آميزي شده و بالاي اين قسمت تازير ساقۀ گنبد آيينه كاري است.بالاي آيينه كاري كتيبه اي به خط ثلث روي كاشي لاجوردي وجود دارد.
شبستان بقعه بسياركوچك و به ابعاد 4*4 متراست و دو ورودي مقابل هم دارد كه يكي از آن ها بسته است. داخل بقعه دو مزار وجود دارد كه يكي با كاشي سبز حاشيه نويسي شده و ديگري فاقد هرگونه تزيين و نوشته است.در حاشيه مزار اول با كاشي سبز رنگ آيۀ 16 از سوره"آل عمران"نوشته شده است.
ضريح روي مزار،مشبك آهني و نوساز است.مزارها متعلق به پدر و پسري از سادات به نام هاي احمد و عبدالله بن احمد از اولاد با واسطۀ حضرت موسي بن جعفر است.
امامزاده محسن(ع)
بناي اين امامزاده در روستاي وفرجين در 16 كيلومتري همدان،واقع شده وبه علت استقرار در يكي از دره هاي مصفا و دلگشاي دامنه كوه الوند به امامزاده كوهستان نيز مشهور است.

بنا ازآثار دوره ايلخاني و مربوط به قرن هشتم هجري است.ساختمان بقعه از جبهه بيرون به شكل مستطيل است و نماي آن ازيك ايوان بزرگ كه بر فراز ورودي مقبره احداث شده و اتاق هاي دو طبقه كه در طرفين ايوان قرار دارند،تشكيل شده است.ساختمان مركزي امامزاده مشتمل بر دو حرم پيوسته با دو گنبد دو پوششه است.پوشش دوم گنبد صحابه (شبستان اول)فرو ريخته است.
نقشه داخلي مقبره از دو شبستان مربع تشكيل شده است.شبستان اول محل دفن سه نفر از صحابه حضرت امير است كه در فتح همدان در زمان خليفۀ دوم شركت داشتند و شبستان دوم نيز مدفن امامزاده محسن است.به نظر مي رسد كه شبستان اول كه بزرگ ترين فضاي بقعه را تشكيل مي دهد،قديمي ترين قسمت بناي بقعه نيز باشد.تاريخ بناي بقعه بر لوح اين شبستان سال 730 ه.ق ذكر شده است.برفراز هردو شبستان گنبدهاي نسبتاً بزرگي زده شده و تبديل مربع به دايره،با گوشوارهايي انجام شده است.
ديوارهاي سكوي قبر صحابه پوشيده از كاشي هاي كوكبي،مثلث،صليبي وچند ضلعي است و طولي در حدود5/2،عرض 5/1وارتفاع يك متر دارند.اين مسئله نشانگر آن است كه هر چند امروزه بناي امامزاده فاقد تزيينات است ولي به طور يقين در زمان ساخت داراي تزييناتي كاشي كاري و گچبري بود.نمونۀاين سكورا در سردابۀ "گنبد علويان" همدان هم مي توان ديد.
 

 

 امامزاده ناصر(ع)
امامزاده ناصر نزديك قريه "زيوج" در كنار كرزان رود در چهار كيلومتري شهرتويسركان واقع است.نسب اين امامزاده به امام علي بن موسي الرضا (ع) مي رسد و به شازده ناصر شهرت دارد.ايشان در سال 250 ه.ق به شهادت رسيده است.

محل امامزاده دربالاي تپه اي كم ارتفاع در فضايي جنگل كاري شده،با چشم اندازي زيبا است.
مساحت بناي امامزاده ناصر حدود300 مترمربع و نماي خارجي آن از چهار طرف مشابه و يكسان است.هرطرف بنا داراي يك در ورودي،ايوان و چهار طاق نماي باريك و كشيده است كه دو به دو در طرفين در ورودي قرار دارند.
ورودي اصلي درضلع جنوبي قرار دارد.بنا داراي گنبدي مرتفع است كه با نماي طاق قوسي نيم كره با12 لبه يكسان و منحني،چون چتري بر فراز بقعه قرار گرفته است.
 

امامزده هادي بن علي (ع)
در وسط ميدان باباطاهر همدان بناي آجري با گنبد 16 ترك قرار دارد كه مرقد امامزاده هادي فرزند حضرت امام زين العابدين (ع) است.اين بنا به قرن هفتم ه.ق تعلق دارد.بنا داراي حرمي مربع شكل به ابعاد 5/5 *5/5 متر است كه بر بالاي چهار گوشه آن چهار طاق اريب زده شده وبنا را به هشت ضلعي تبديل مي كند.در بالاي هشت زاويه هشت ضلعي ،16 طاق كوچك و بعد ازآن بدنه مدور طاق وبر بالاي خط دايره گنبد 16 ترك استوار است.اين بنا فاقد تزيينات است و قسمت داخلي آن با بقعه پير تاكستان-ازآثاردوران سلجوقي- قابل مقايسه است.
در وسط حرم ضريح آلت سازي چوبي سبزرنگ به طول 42/3 متر وعرض 22/2 متروارتفاع حدود دو مترنصب شده است.در ميان ضريح،مرقد به طول 6/2 و عرض5/1 متر كه با كاشي فيروزه ساده پوشيده شده،موجود است.
 

 

 امامزاده هود(ع)
اين امامزاده در روستاي "ينگي قلعه"بخش رزن از توابع شهرستان همدان واقع شده و ازبناهاي دوران مغول- قرن هشتم- محسوب مي شود .نقشه بنا دوازده ضلعي و از آجر ساخته شده است.اندازه خارجي هر ضلع از وسط جرز تا جرز ديگر 36/2 متر،دهانه طاق نماي وسط هر ترك 60/1 متر،ابعاد داخلي هر ضلع از يك نبش تا نبش ديگر 68/1 متر و عرض دهانه وسط هر ضلع داخلي بالغ بر 86 سانتي متر است.

بنا داراي دو در شمالي و جنوبي است كه در جنوبي فعلاً مسدود شده است.ظاهراً بنا گنبدي مخروطي شكل داشته كه تخريب شده است.كف برج كه سرداب در آن قرار دارد با تيرهاي چوبي پوشيده شده است.از تزيينات به جاي مانده برج آثار اندكي چون كاشي هاي لاجوردي آن مشهود است.اين امربيانگر اين واقعيت است كه بنا در زمان آباداني ظاهري زيبا داشت.
 

 

 

 امامزاده يحيي(ع)
بناي امامزاده يحيي در محله اي به همين نام در يكي ازمحله هاي قديمي شهرهمدان قرار دارد.بقعه در وسط حياط بزرگ مستطيل شكلي واقع شده و ديوارهاي شمالي،جنوبي و شرقي آن نوساز است.ديوارهاي نوساز داراي طاق نماهايي تزييني و كم عمق است،ولي طاق نماهاي ضلع غربي وشرقي،حجره مانند و داراي عمق مناسبي هستند.مدخل اصلي صحن كه در ضلع غربي حياط واقع شده،داراي سردري بزرگ تر و زمان ساخت آن برطبق تاريخي كه موجود است سال 1373 ه.ق است.
ارتفاع هريك از گلدسته ها حدود دومتر است.درميان دوگلدسته تاج سر درقرار دارد كه مزين به دو شير گچ كاري شده است.نوع قوسي كه با عنوان تاج در بالاي سردر ورودي صحن تعبيه گرديده،ازعناصر رايج زمان قاجاريه است كه در اوايل دورۀ پهلوي نيز مورد استفاده قرار مي گرفت.
فضاي بقعه از دوبخش تشكيل شده است؛چهارطاقي اتاق مقبره و رواقي كه دورتادورچهارطاقي گنبد داررا فرا گرفته است.بخش مركزي كه محل مقبره وضريح است،داراي ابعاد6*6 متر و شباهت زيادي به پلان هاي چهارطاقي دورۀ ساساني دارد.
"محمدتقي مصطفوي"رواق مجموعه رابه دورۀصفويه نسبت داده وآن رابا بقعه آستانه پرجلال "شاه نعمت الله ولي"ماهان كه ازآثاربا شكوه عهد صفويه است،مقايسه نموده است.
نماي بيروني و فضاي داخلي مقبره دوطبقه است ودرهريك ازاضلاع چهارگانۀ بنا،ايواني به بلنداي دوطبقه تعبيه شده وازطريق اين ايوان ها فضاي رواق اطراف بخش چهارطاقي مقبره با بيرون مرتبط است.چهار ايوان بنا در جهات اصلي قرار داشته و هريك از ايوان ها ويژگي خاصي دارد.ايوان ضلع غربي كه ورودي اصلي مقبره محسوب مي شود،بيشتر مورد توجه بوده و تمام فضاي زيرقوس اين ايوان با تزيينات آيينه كاري مزين شده است.ازارۀ اين قسمت بنا را تاحدود يك متر با كاشي آبي رنگ تزيين كرده اند.سينۀ اسپرايوان با ايجاد نوارهاي جداكنندۀ آيينه كاري به فرم هاي مختلفي با طرح هاي گوناگون تقسيم بندي شده است.در ايوان جنوبي مقبره،آثاري ازتزيينات گچ بري،كتيبه نگاري وبه ويژه مقرنس هاي گچي مشاهده مي شود.مقرنس ها در فضاي زيرقوس ايوان ايجاد شده اند.كتيبه هايي به خط نستعليق و ثلث نيز در اين ايوان وجود دارد كه قسمت هايي از آن ها در زير اندود گچي دوره هاي بعد قرار دارند.با توجه به اين تزيينات و كتيبه ها مي توان اين احتمال را داد كه ورودي دوم مقبره،اين ايوان بوده است.ايوان هاي شمالي و شرقي امامزاده يحيي تزيينات قابل توجهي ندارند.
فرم كلي نماي شمالي وجنوبي كاملاً مشابه اند،نماهاي شرقي وغربي به جز يك مورد اختلاف در نوع قوس هاي طبقه دوم طاق نماها كه در نماي شرقي هلالي هستند و درنماي غربي قوس تيزه دارند،باهم قرينه اند.
دروسط حرم ضريح چوبي آلت سازي شده اي به طول 60/2 و عرض82/1 و ارتفاع 8/1 متر بر روي پايه مرمري ازسنگ هاي قديمي قرار دارد.داخل ضريح صندوقي به چشم مي خورد.در دوطرف طول صندوق منبت كاري هاي زيبايي از قرون هشتم ونهم هجري مشاهده مي شود.
در ايوان هاي غربي وجنوبي بنا نيز تزيينات و كتيبه هايي وجود دارد كه فعلاً در زير گچ اندود دوره هاي قبل پنهان است.درورودي غربي كه قديمي تر است،گچبري هايي شامل تزيينات گل و بوته و تصوير دوشمشير به دست ديده مي شود.
برخي از در وپنجره هاي مشبك ارسي به كار رفته در شاه نشين ها وحجره هاي اين بنا قديمي و بعضي نوسازند.زير طاق نماهاي حدفاصل جرزهاي چهارگانه نيز با مقرنس كاري هاي گچي نه چندان ظريف آرايش شده است.بر روي سنگ قبر امامزاده هيچ نبشته اي وجود ندارد.
دراين بقعه اثري ازمحراب نيست،احتمالاًدليل آن وجود دهانه هاي بزرگ و باز چهارطرف اتاق مقبره است.
باتوجه به آثارموجود،مي توان گفت بناي ساختمان حرم ازآثارقرن هشتم تا دهم هجري است ورواق را در دوره صفويه به آن افزوده اند.

Share
X